Zekâ ve Strateji Oyunlarımız
Derneğimizin yaşattığı ve tanıttığı geleneksel Türk zekâ oyunları ile zihinsel gelişimi destekleyen strateji oyunlarının detaylı tanıtımı ve kuralları.
DOKUZ KUMALAK
Dokuz kumalak antik çağlara dayanan, derin düşünmeyi gerektiren, halk bilgeliğini temsil eden ulusal bir oyundur. Arkeologlara göre oyunun ortaya çıkma süresi yaklaşık 4000 yıl öncesine dayanmaktadır. Kazakistan’ın Taraz şehrindeki Karahan Türbesinde taştan yapılan eski çağlara ait dokuz kumalak tahtası muhafaza edilmektedir. Oyuna ayrıca Manas Destanında da yer verilmiştir.
Terimler ve Kurallar: Kazaklarda dokuz mitolojik bir sayıdır. Oyuna adını veren “kumalak” Kazak Türkçesinde koyun veya keçinin siyah ve yuvarlak dışkısına verilen addır; ancak oyun kemiklerle, ahşap nesnelerle ve meyve taneleriyle de oynanmıştır. Oyun başında “tuzluk almak” (kale alma) kuralı vardır. Hamlesiz kalma durumuna “atsırau” denir.
Otağ İsimleri: 1. Art (kuyruk), 2. Tekturmas, 3. Atötpes, 4. Atsıratar, 5. Bel, 6. Belbasar, 7. Kandıkakpan, 8. Kökmoyın, 9. Mañday.
Kazanımları: Analitik düşünme, stratejik düşünme, matematiksel düşünme, ön görme yeteneği, hızlı ve doğru karar verebilme, dikkat ve konsantrasyon.
MANGALA (KÖÇÜRME)
Mangala, Türk kültürünün en eski zekâ ve strateji oyunlarından biridir. Kaşgarlı Mahmut’un Divan-ı Lügat’it Türk adlı eserinde sözünü ettiği “Köçürme Oyunu”, Mangala’nın en eski adlarından biridir. “Köçürme” kelimesi göçürme, aktarma anlamına gelir. Arkeolojik bulgular oyunun geçmişinin en az 4000 yıl öncesine (Kazakistan Dastarbaşı bölgesi) dayandığını göstermektedir. Mangala günümüzde UNESCO “Somut Olmayan Kültürel Miras” listesindedir.
BEŞTEMŞE
Mancala türü oyunlar arasında yer alan Beştemşe, çocuklar ve gençler için tasarlanmış 4000 yıllık geçmişe sahip bir Kazak geleneksel oyunudur. Dokuzkumalak oyununun sadeleştirilmiş versiyonudur. Matematiksel ve algoritmik düşünme becerilerini geliştirir. 2011 yılında Çekya’da kurulan Mancala federasyonunun logosunda Beştemşe unsurları kullanılmış ve Avrupa’da geniş çapta tanıtılmıştır.
OWARE
Afrika kökenli en eski zekâ ve strateji oyunlarından biridir (Gana, Nijerya, Fildişi Sahili, Senegal, Benin). Akan dilinde “ware” (paylaşmak) kelimesinden gelir. 12 oyuk üzerinde tohumların hareket ettirilmesine dayanır; sabır, planlama, topluluk bilinci ve dengeyi temsil eder.
ABAKU
Sayılarla oynamayı, düşünmeyi ve üretmeyi öğreten modern bir zekâ ve matematik oyunudur. Harfler yerine sayılar ve işlem işaretleri kullanılır. Felsefesi: “Harflerle kelime kurmak doğalsa, sayılarla denklem kurmak da doğal olmalı.” Çocukların matematiğe önyargısız yaklaşmasını sağlar.
ONİKİ TAŞ (12 TAŞ)
Türk kültüründe üç taş, dokuz taş ve on iki taş gibi varyasyonlarla nesilden nesile aktarılan geleneksel oyun. Strateji Önerileri: Savunma Kurun, Merkezi Kontrol Edin, Tuzak Kurun, Dengeyi Koruyun.
BEŞ AŞIK
Küçükbaş hayvanların arka ayak bilek kemiği (aşık) ile oynanan binlerce yıllık Türk zekâ ve el becerisi oyunu. Çatalhöyük kazılarında M.Ö. 7000–5000 yıllarına tarihlenen aşık kemikleri bulunmuştur. Terimler: Eneke (Saka), Gıda, Gıda Çemberi. UNESCO tarafından 2017 yılında Somut Olmayan Kültürel Miras listesine dahil edilmiştir.
OTHELLO (REVERSI)
1883’te İngiltere’de Reversi adıyla doğan, 1971’de Japon Goro Hasegawa tarafından modern Othello olarak patentlenen oyun. Amaç tahtada kendi renginize ait disk sayısını çoğaltmaktır. Köşe karelerin kontrolü stratejik önem taşır.
SHOGI
“Japon satrançı” olarak anılan, 9×9 tahtada 81 karede 20’şer taşla oynanan strateji oyunu. En karakteristik özelliği rakibin ele geçirilen taşlarını oyuna yeniden yerleştirme (“drop”) kuralıdır.